Mens


Predestinatie had ook alles met Calvijns visie op de mens te maken. God moet de keuze wel maken, want de mens is er niet toe in staat. De mens is weliswaar ‘het meest schitterende sieraad op aarde’ (CO 31,
244), maar de zonde heeft er ontzaggelijk veel aan kapot gemaakt. Eigenlijk staat er alleen nog een ruïne van het oorspronkelijke, indrukwekkende bouwwerk. De mens is verworden tot ‘een rampzalig wezen
zonder enige waarde’ (CO 31, 91) En, ‘hoewel de mensen met schitterende gaven toegerust waren, zijn deze toch door de zondeval bedorven en in het niets verdwenen.’ (CO 31, 91) De humaniteit is
wel gebleven en mensen zijn niet tot het niveau van dieren afgedaald, maar in de relatie met God is de mens hooguit een religieus bouwval. En dat gaat diep, want de zonde ‘heeft beslag gelegd op heel de ziel en heel het lichaam’. (CO 32, 320) Calvijn verweet de pauselijke theologen
dat ze de aangeboren zondigheid reduceerden tot de neiging tot
zondigen en dat zonde vooral ook in de vleselijke begeerten zit. Er is
volgens Calvijn gewoon meer mis met de mens, veel meer zelfs. Heel
het doen en laten van de mens – en dus ook heel de ziel – is uit het lood
geraakt door de zonde en het hart van elk mens is een afgrond vol verwarring.
De waarheid is hard, maar het is niet anders. De menselijke
natuur is geneigd tot ijdelheid en leugen. (CO 32, 226) Onze harten
zijn volgens Calvijn weerspannig en vol zondige gedachten en onze
natuur streeft naar alles wat verkeerd is. (CO 32, 230) De mens is zo
compleet van Gods gerechtigheid losgeraakt dat heel zijn willen, verlangen
en doen goddeloos, onrein en lasterlijk is. Zijn hart is zo van de
zonde doortrokken dat zelfs wat onder de schijn van iets goeds te
voorschijn komt slechts in huichelarij en bedrog verpakt is. (Inst.
II,5,19) De vrije wil stelt al helemaal niks meer voor, en daarom, als
het nog wat met de mens moet worden, moet het wel helemaal van
Gods kant komen. Je kunt dit een negatief mensbeeld noemen, maar
alleen al gelet op wat de mensheid na Calvijn nog allemaal uitgespookt
heeft, kan het ook een reëel mensbeeld genoemd worden.